USB และสื่อบันทึกข้อมูล
1 / 19
มือถือและอุปกรณ์ · เริ่มต้น
เจอ USB ไม่รู้ที่มา อย่าเสียบ ส่งไอที
แฟลชไดรฟ์ที่ "ตกหล่น" สายชาร์จแปลกหน้า และไดรฟ์งานที่หาย คือประตูที่หลายคนเปิดให้คนร้ายเองด้วยความหวังดี
IT Select Lab · รู้ทันภัยไซเบอร์ ป้องกันได้ด้วยตัวเอง
ลองคิด
ถ้าคุณเจอแฟลชไดรฟ์ตกอยู่ที่ลานจอดรถของออฟฟิศ มีสติกเกอร์เขียนว่า "เงินเดือน 2569 ลับ" คุณจะเสียบดูเพื่อหาเจ้าของไหม
คนส่วนใหญ่ที่เสียบก็คิดแบบเดียวกัน ทางที่ปลอดภัยคือไม่เสียบกับเครื่องไหนเลย แล้วส่งให้ฝ่ายไอทีหรือเจ้าหน้าที่
USB ไม่รู้ที่มา ไม่เสียบ ส่งให้ฝ่ายไอที
- ไม่เสียบ USB แปลก
- เข้ารหัสไดรฟ์งาน
- ชาร์จจากปลั๊กผนัง
กลโกงขั้นที่ 1 จาก 5
USB "ตกหล่น" พร้อมป้ายชวนอยากรู้
มีคนทิ้งแฟลชไดรฟ์ไว้ในลานจอดรถ ล็อบบี้ หรือทางเดิน ติดป้ายที่ทำให้อยากรู้ เช่น "ลับ" "เงินเดือน" หรือ "ข้อสอบ" งานทดลองของนักวิจัยมหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ ที่ตีพิมพ์ปี 2016 พบว่าไดรฟ์ที่ทิ้งไว้ถูกเก็บไปถึง 98%
กลโกงขั้นที่ 2 จาก 5
เก็บไปเพราะอยากคืนเจ้าของ
คนที่เก็บได้ส่วนใหญ่ไม่ได้คิดร้าย ในงานทดลองเดียวกัน ผู้ตอบแบบสอบถาม 68% บอกว่าเสียบเพื่อหาเจ้าของ คนร้ายตั้งใจใช้ความหวังดีนี้
พบอุปกรณ์ใหม่: คีย์บอร์ด
กำลังตั้งค่าอุปกรณ์...
(ทั้งที่คุณเพิ่งเสียบแฟลชไดรฟ์)
กลโกงขั้นที่ 3 จาก 5
เสียบเข้าเครื่องทำงาน
ไดรฟ์ถูกเสียบเข้าคอมพิวเตอร์ที่ต่อเครือข่ายบริษัท USB บางอันหน้าตาเหมือนแฟลชไดรฟ์ แต่เครื่องมองว่าเป็นคีย์บอร์ด และสั่งงานเองได้
ไม่ว่าจะอยากคืนเจ้าของแค่ไหน อย่าเสียบกับเครื่องใดเลย รวมถึงเครื่องเก่าที่คิดว่าไม่สำคัญ ส่ง USB ให้ฝ่ายไอทีหรือฝ่ายความปลอดภัย นี่คือจุดที่หยุดทุกอย่างได้ง่ายที่สุด
ไดรฟ์ USB
พบ 1 รายการ
เงินเดือน2569 (ไฟล์โปรแกรม ไม่ใช่เอกสาร)
กลโกงขั้นที่ 4 จาก 5
ไดรฟ์ทำงานแทนคุณ
ถ้าเป็นอุปกรณ์ปลอมตัวเป็นคีย์บอร์ด มันจะพิมพ์คำสั่งเองโดยคุณไม่ต้องกดอะไร ถ้าเป็นเวิร์ม มักซ่อนไฟล์จริงแล้ววางไฟล์โปรแกรมหรือทางลัดที่ตั้งชื่อให้ดูเหมือนเอกสารหรือโฟลเดอร์ หลอกให้กดเปิด
ไฟล์งานหายไปจากไดรฟ์
แฟลชไดรฟ์ของทีมที่เสียบเครื่องนี้
เหลือแต่ไฟล์โปรแกรมแปลกชื่อเดียวกัน
กลโกงขั้นที่ 5 จาก 5
แพร่ต่อและขโมยข้อมูล
มัลแวร์คัดลอกตัวเองลงไดรฟ์อื่นที่เสียบเครื่องนี้ เพื่อไปติดเครื่องถัดไป เป้าหมายคือขโมยข้อมูล วางแบ็กดอร์ หรือวางแรนซัมแวร์
ของขวัญขอบคุณลูกค้า บัตรของขวัญ 500 บาท + USB รายการสินค้า
ฝ่ายลูกค้าสัมพันธ์ ช็อปดีมาร์ท <gift@shopdee-gift.example>
จริงหรือปลอม
อีเมลตามพัสดุ "ของขวัญขอบคุณ"
ให้ผู้ฟังโหวตก่อน: ปลอม หรือ จริง
ปลอม
- ส่ง USB มากับบัตรของขวัญแล้วให้เสียบเครื่องที่ทำงาน คือรูปแบบเดียวกับที่ FBI เคยเตือนว่าใช้วางแรนซัมแวร์
- USB อันตรายบางชนิดทำให้เครื่องเห็นเป็นคีย์บอร์ดใหม่ การบอกล่วงหน้าว่า "ไม่ต้องตกใจ" คือการปูทางให้คุณมองข้ามสัญญาณนี้
- ไม่ได้สั่ง และไม่รู้จักผู้ส่ง สื่อจากแหล่งที่องค์กรไม่ได้อนุมัติถือว่าไม่น่าเชื่อถือ ส่งให้ไอทีตรวจ
ชาร์จไว แจกจริง
แจกสายชาร์จเร็วฟรี2 100 เส้น ไม่ต้องจ่ายค่าส่ง เสียบแล้วถ้ามือถือถามว่าเชื่อถืออุปกรณ์นี้ไหม ให้กด เชื่อถือ1 จะชาร์จไวขึ้น 2 เท่า3
จริงหรือปลอม
โพสต์แจก "สายชาร์จเร็วฟรี"
ให้ผู้ฟังโหวตก่อน: ปลอม หรือ จริง
ปลอม
- การชาร์จไฟไม่ต้องอนุญาตให้เข้าถึงข้อมูล ถ้ามือถือถามให้เชื่อถือ ให้เลือกไม่เชื่อถือหรือชาร์จอย่างเดียว
- สายแจกฟรีที่ไม่รู้ที่มาเสี่ยง เพราะมีสายดัดแปลงที่หน้าตาเหมือนสายชาร์จทั่วไป แต่ซ่อนชิ้นส่วนให้ควบคุมจากระยะไกล
- การกดเชื่อถือไม่ได้ทำให้ชาร์จเร็วขึ้น คำสัญญานี้มีไว้หลอกให้กด
พบ USB ไม่ทราบเจ้าของ โปรดส่งห้องไอที ชั้น 3
ฝ่ายไอที <it@fahsai-logistics.example>
จริงหรือปลอม
อีเมลประกาศจากฝ่ายไอทีของบริษัท
ให้ผู้ฟังโหวตก่อน: ปลอม หรือ จริง
ของจริง (หรือทำแบบนี้ได้)
- บอกให้ไม่เสียบและส่งให้ไอทีตรวจ ตรงกับคำแนะนำของหน่วยงานรัฐ
- ให้รับไฟล์ผ่านช่องทางขององค์กรแทนการรับ USB จากภายนอก
- ไม่มีลิงก์ ไม่มีไฟล์แนบ ไม่เร่งให้ทำอะไรบนเครื่อง ถ้าสงสัยก็เดินไปถามที่ห้องไอทีได้เอง
สัญญาณเตือน
- เจอ USB หรือการ์ดหน่วยความจำ "ตกหล่น" ในพื้นที่ส่วนกลาง พร้อมป้ายชวนอยากรู้ เช่น ลับ เงินเดือน ข้อสอบ
- ได้รับ USB ทางไปรษณีย์โดยไม่ได้สั่ง มากับบัตรของขวัญหรือจดหมายอ้างร้านค้าหรือหน่วยงาน
- เสียบแฟลชไดรฟ์แล้วเครื่องแจ้งว่าพบ "คีย์บอร์ด" ใหม่ หรือมีหน้าต่างเด้งขึ้นเอง
- ในไดรฟ์มีไฟล์โปรแกรมหรือทางลัดที่ตั้งชื่อเหมือนเอกสารหรือโฟลเดอร์ ขณะที่ไฟล์เดิม "หายไป"
- เสียบชาร์จมือถือแล้วเครื่องถามว่า "เชื่อถือคอมพิวเตอร์นี้ไหม" แทนที่จะชาร์จเฉย ๆ
- สายชาร์จที่วางทิ้งไว้ หรือแจกฟรีโดยไม่รู้ที่มา
ถ้าพลาดไปแล้ว ทำตามลำดับนี้
- ถอด USB ออกทันที ไม่เปิดไฟล์เพิ่ม แล้วถอดสาย LAN หรือปิด Wi-Fi
- แจ้งฝ่ายไอทีทันที พร้อมส่งตัว USB ให้ตรวจ อย่าฟอร์แมตหรือทิ้งเอง
- ให้ไอทีตรวจเครื่อง แล้วเปลี่ยนรหัสผ่าน จากอุปกรณ์อื่นที่ปลอดภัย เพราะมัลแวร์ทาง USB หลายตัวมุ่งขโมยข้อมูลหรือวางแบ็กดอร์
- ถ้าไดรฟ์งานหาย แจ้งหัวหน้า ฝ่ายไอที และ DPO (เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) ทันที บอกว่ามีข้อมูลอะไรและเข้ารหัสไว้หรือไม่
- ถ้ามีข้อมูลส่วนบุคคล องค์กรต้องแจ้งสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ เว้นแต่ไม่มีความเสี่ยง และแจ้งเจ้าของข้อมูลถ้าเสี่ยงสูง ยิ่งคุณรายงานเร็ว องค์กรยิ่งทำทัน
- ถ้ากด "เชื่อถือ" ที่จุดชาร์จไปแล้ว ถอดสาย อัปเดตระบบ ตรวจแอปที่ไม่รู้จัก และเฝ้าดูบัญชีธนาคาร ถ้าเห็นรายการผิดปกติให้แจ้งธนาคารทันที
ลองตอบ ข้อ 1 จาก 3
เจอ USB เขียนว่า "ข้อสอบปลายภาค" ตกอยู่ในห้องสมุด ควรทำอย่างไร
- เสียบเครื่องในห้องสมุดเพื่อดูว่าเป็นของใคร
- ส่งให้เจ้าหน้าที่หรือฝ่ายไอทีโดยไม่เสียบกับเครื่องใดเลย
- เสียบกับเครื่องเก่าที่บ้านซึ่งไม่ได้ใช้ทำงาน
ป้ายชวนอยากรู้คือเหยื่อล่อแบบที่งานวิจัยพบว่าได้ผล และหน่วยงานความปลอดภัยแนะนำให้ส่งไดรฟ์ที่เก็บได้ให้ฝ่ายไอทีหรือเจ้าหน้าที่ ไม่ลองเสียบเอง แม้เป็นเครื่องเก่า
ลองตอบ ข้อ 2 จาก 3
ชาร์จมือถือที่ตู้ชาร์จในสนามบิน แล้วมือถือถามว่า "เชื่อถือคอมพิวเตอร์เครื่องนี้ไหม" ควรทำอย่างไร
- กดเชื่อถือ เพราะต้องการให้ชาร์จเร็วขึ้น
- กดไม่เชื่อถือ ถอดสาย แล้วใช้หัวชาร์จของตัวเองเสียบปลั๊กผนังหรือพาวเวอร์แบงก์
- ปิดหน้าจอแล้วปล่อยให้ชาร์จต่อ
การชาร์จไฟไม่ต้องให้สิทธิ์เข้าถึงข้อมูล ThaiCERT แนะนำให้ใช้พาวเวอร์แบงก์หรือปลั๊กผนัง และเลือกชาร์จอย่างเดียว งานวิจัยยังพบว่าที่ชาร์จดัดแปลงบางแบบหลบหน้าต่างถามนี้ได้ด้วย
ลองตอบ ข้อ 3 จาก 3
USB งานที่มีรายชื่อและเบอร์โทรลูกค้าหายระหว่างเดินทาง สิ่งแรกที่ควรทำคือ
- รอหาเองก่อนสองสามวัน เผื่อเจอ
- แจ้งหัวหน้า ฝ่ายไอที และ DPO ทันที บอกว่ามีข้อมูลอะไรและเข้ารหัสไว้หรือไม่
- ไม่ต้องบอกใคร เพราะคงไม่มีใครเปิดดู
นโยบายสื่อถอดได้ที่ดีกำหนดให้รายงานเมื่อหาย และถ้ามีข้อมูลส่วนบุคคล องค์กรต้องประเมินและแจ้งสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ
จำให้ได้
- เจอ USB ไม่รู้ที่มา ส่งไอทีอย่าลองเสียบ
- ชาร์จจากปลั๊กผนัง ไม่กดเชื่อถือ
- เข้ารหัสไว้ก่อนหาย หายแล้วรีบแจ้ง
ทำได้วันนี้
- บันทึกช่องทางแจ้งฝ่ายไอทีเมื่อเจอ USB แปลกหรือไดรฟ์งานหาย
- แยกไดรฟ์งานกับไดรฟ์ส่วนตัว และใช้เฉพาะไดรฟ์ที่บริษัทออกให้กับเครื่องงาน
- ตรวจว่าไดรฟ์งานทุกอันเข้ารหัสทั้งไดรฟ์ และมีสำเนาสำรองของไฟล์สำคัญ
- ใส่หัวชาร์จ สายชาร์จ หรือพาวเวอร์แบงก์ของตัวเองไว้ในกระเป๋าเดินทาง
- ซ้อมประโยคเดียว "รบกวนส่งผ่านลิงก์แชร์ไฟล์ของบริษัทแทน USB ได้ไหม"
จบบท
เก็บได้ ไม่เสียบ
อ่านต่อ ทำแบบฝึก และดูแหล่งอ้างอิง 23 รายการได้ที่หน้าบทเรียน
itsl-security-awareness.pages.dev/topics/usb-removable-media/
เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือการเงินเฉพาะบุคคล ตัวอย่างข้อความ ชื่อบุคคล หน่วยงาน และโดเมนในแบบฝึกเป็นชื่อสมมติ
→ หรือ Space = ถัดไป (เปิดเฉลยทีละจุด) · ← = ย้อน · F = เต็มจอ · Esc = ออก · ทุกชื่อ เบอร์ และลิงก์ในสไลด์เป็นตัวอย่างสมมติ