ข่าวปลอมและข้อมูลบิดเบือน
1 / 19
ครอบครัว · เริ่มต้น
ข่าวไหนเร่งให้แชร์ หยุดเช็กก่อนเสมอ
ข่าวปลอมไม่ได้แค่ทำให้เข้าใจผิด หลายครั้งมันพาไปสู่เพจปลอมและบัญชีรับบริจาคปลอม การเช็ก 1 นาทีช่วยทั้งเงินและความสัมพันธ์ในบ้าน
IT Select Lab · รู้ทันภัยไซเบอร์ ป้องกันได้ด้วยตัวเอง
ลองคิด
ถ้าญาติในกลุ่ม LINE ครอบครัวส่งภาพบ้านจมน้ำพร้อมเลขบัญชีขอรับบริจาค แล้วพิมพ์ว่า "ช่วยกันแชร์ด่วน" คุณจะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นเรื่องจริง
คำตอบสั้น ๆ คือ ยังไม่ต้องเชื่อและยังไม่ต้องแชร์ ค้นภาพย้อนหลัง หาต้นทาง แล้วบริจาคผ่านองค์กรที่ตรวจสอบได้เท่านั้น
ข่าวไหนเร่งให้แชร์หรือโอน หยุดเช็กต้นทางก่อนเสมอ
- หยุดก่อนแชร์
- ค้นภาพและต้นทาง
- โอนแล้ว โทร 1441
ข่าวด่วนทันโลก (ปลอม)
ด่วน!! น้ำท่วมหนักคืนนี้ ชาวบ้านติดอยู่บนหลังคา ใครเห็นช่วยกันแชร์ด่วน!!
แชร์ 8,400 ครั้ง
กลโกงขั้นที่ 1 จาก 5
โพสต์ปลุกอารมณ์ ภาพบ้านจมน้ำ
โพสต์ภาพบ้านจมน้ำพร้อมคำว่า "ด่วน" ปลุกทั้งความกลัวและความสงสาร ภาพแบบนี้หลายครั้งเป็นภาพเก่าหรือภาพจากข่าวอื่นที่ถูกนำมาใช้ใหม่ และเนื้อหาที่ปลุกอารมณ์แรงคือเนื้อหาที่แพร่เร็วที่สุด
กลโกงขั้นที่ 2 จาก 5
ญาติส่งต่อเข้ากลุ่มครอบครัว
ญาติที่หวังดีกดส่งต่อ ตอนนี้ข่าวเท็จกลายเป็นข้อมูลผิดพลาด เพราะคนส่งไม่รู้ว่าเท็จ ข่าวลือในกลุ่มแชตปิดตรวจจับยาก และหลายคนเกรงใจไม่กล้าแย้งผู้ใหญ่
ก่อนกดส่งต่อหรือโอน หยุด 1 นาที กดค้างที่ภาพแล้วค้นด้วย Google Lens และเช็กกับศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมหรือ Cofact ถ้าหาต้นทางไม่เจอ อย่าเพิ่งแชร์และอย่าเพิ่งโอน
ข่าวด่วนทันโลก Live
ศูนย์รับบริจาคช่วยผู้ประสบภัยน้ำท่วม โอนตรงถึงมือชาวบ้าน ปิดรับคืนนี้
บริจาคเลยกลโกงขั้นที่ 3 จาก 5
เพจปลอมเป็นสำนักข่าวเปิดรับบริจาค
ลิงก์พาไปเพจหรือเว็บที่ใช้ชื่อและโลโก้คล้ายสำนักข่าว แต่เติมคำต่อท้ายชื่อ ไม่มีเครื่องหมายยืนยัน เพิ่งสร้าง และใช้โดเมนแปลก นักวิจัยเรียกสิ่งนี้ว่าเนื้อหาแอบอ้าง
ยืนยันการบริจาค
฿1,000.00
- ไปยัง
- นายสมมติ ช่วยเหลือ
- บัญชี
- xxx-x-x7731
- บันทึก
- บริจาคน้ำท่วม
กลโกงขั้นที่ 4 จาก 5
บัญชีรับบริจาคเป็นชื่อบุคคล
เลขบัญชีที่ให้โอนเป็นชื่อบุคคล ไม่ใช่มูลนิธิหรือองค์กร มักเป็นบัญชีส่วนตัวหรือบัญชีม้า (บัญชีของคนอื่นที่คนโกงใช้รับเงิน) บางโพสต์แนบลิงก์ ซึ่งช่วงภัยพิบัติเคยพบลิงก์ที่ติดตั้งมัลแวร์ขโมยข้อมูลธนาคาร
กลโกงขั้นที่ 5 จาก 5
เสียเงิน แล้วเพจปลอมมาหลอกซ้ำ
เงินถูกโอนต่อไปแล้ว ส่วนโพสต์เดิมยังถูกแชร์ในกลุ่มอื่น จากนั้นมีเพจที่อ้างเป็นหน่วยงานตำรวจ ใช้ภาพจากเพจจริง เสนอช่วยตามเงินคืนเพื่อหลอกเหยื่อซ้ำ ช่องทางจริงคือสายด่วน 1441 ไม่ใช่เพจแบบนี้
จริงหรือปลอม
ข้อความลูกโซ่เรื่องสุขภาพในกลุ่มครอบครัว
ให้ผู้ฟังโหวตก่อน: ปลอม หรือ จริง
ปลอม
- อ้างชื่อหมอแต่ไม่มีแหล่งที่มา ค้นชื่อแล้วไม่พบตัวตน ต้องตรวจผู้เขียนก่อนเชื่อ
- อ้างผลลัพธ์ 100% และบอกว่าหมอไม่ยอมบอก เป็นการโยงทฤษฎีสมคบคิด ซึ่งเป็นกลยุทธ์ของข้อมูลบิดเบือน
- เร่งให้ส่งต่อจำนวนมาก คือลักษณะของข้อความลูกโซ่ที่ปลุกความกลัวเพื่อให้แพร่เร็ว
รวมใจช่วยน้ำท่วมคลองเจ็ดสมมติ (เพจสร้างเมื่อ 3 วันก่อน2)
วันนี้น้ำท่วมหนักมาก ชาวบ้านติดอยู่บนหลังคา ใครช่วยได้โอนด่วนที่บัญชี นายสมมติ ช่วยเหลือ1 0x-xxx-xxxx หรือกดลิงก์บริจาค https://help-klong7.example/donate3
จริงหรือปลอม
โพสต์ขอรับบริจาคช่วงน้ำท่วม
ให้ผู้ฟังโหวตก่อน: ปลอม หรือ จริง
ปลอม
- บัญชีรับบริจาคเป็นชื่อบุคคล ไม่ใช่มูลนิธิหรือนิติบุคคล
- เพจเพิ่งสร้าง ไม่ใช่ช่องทางของหน่วยงานหรือองค์กรที่จดทะเบียน
- มีลิงก์ให้กด ช่วงภัยพิบัติเคยพบลิงก์ที่ติดตั้งมัลแวร์ขโมยข้อมูลธนาคาร
สำนักงานบรรเทาภัยจังหวัดสมมติ (บัญชีรับรองแล้ว)1
29 ต.ค. 2569 เวลา 08.00 น.2 ประกาศเฝ้าระวังน้ำล้นตลิ่งบริเวณตำบลสมมติ ระหว่าง 29–31 ต.ค. 2569 ประชาชนติดตามประกาศจากหน่วยงานในพื้นที่ สอบถามโทร 0x-xxx-xxxx (สายหน่วยงาน) ไม่มีการเรี่ยไรเงินหรือขอข้อมูลส่วนตัวผ่านช่องทางนี้3
จริงหรือปลอม
ประกาศจากหน่วยงานในพื้นที่
ให้ผู้ฟังโหวตก่อน: ปลอม หรือ จริง
ของจริง (หรือทำแบบนี้ได้)
- แหล่งที่มาคือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเอง บนช่องทางทางการที่ตรวจย้อนได้
- ระบุวันที่ เวลา และพื้นที่ชัดเจน ตรงกับช่วงเหตุการณ์ปัจจุบัน
- ไม่ขอเงิน ไม่ขอข้อมูลส่วนตัว และไม่เร่งให้ส่งต่อ
- ถึงจะดูน่าเชื่อถือ ก็ยังควรเทียบกับสำนักข่าวอื่นหรือป้ายข่าวจริงของศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมก่อนแชร์
สัญญาณเตือน
- ปลุกอารมณ์แรง ทั้งกลัว โกรธ หรือสงสาร แล้วเร่งให้ "ส่งต่อด่วน"
- ไม่มีแหล่งที่มา ไม่มีชื่อผู้เขียนหรือหน่วยงานที่ตรวจสอบได้ หรืออ้าง "หมอ" หรือ "ผู้เชี่ยวชาญ" ที่ค้นแล้วไม่พบตัวตน
- ภาพหรือคลิปไม่มีวันที่และสถานที่ หรือวันที่ในข้อความไม่ตรงกับภาพ
- ชื่อเพจหรือบัญชีคล้ายสำนักข่าวหรือหน่วยงาน แต่เติมคำต่อท้าย ไม่มีเครื่องหมายยืนยัน เพิ่งสร้าง หรือเว็บใช้โดเมนแปลก
- พ่วงลิงก์ LINE ID หรือ SMS ให้กด ขอข้อมูลส่วนตัว หรือขอโอนเงิน ไม่ว่าจะเป็นเงินบริจาค ค่าดำเนินการขอเงินคืน หรือเงินลงทุน
- บัญชีรับบริจาคเป็นชื่อบุคคล ไม่ใช่มูลนิธิหรือองค์กร
- ข้อความเดียวกันถูกโพสต์ซ้ำจากหลายบัญชีพร้อมกัน หรือมีคอมเมนต์ชื่นชมซ้ำ ๆ ให้ดูเหมือนกระแสจริง
ถ้าพลาดไปแล้ว ทำตามลำดับนี้
- ถ้าแชร์ข่าวปลอมไปแล้ว ลบโพสต์หรือยกเลิกข้อความ แล้วโพสต์แก้ในกลุ่มเดิมพร้อมลิงก์ผลตรวจ เมื่อรู้แล้วว่าเท็จ อย่าส่งต่ออีก
- ถ้ายังไม่แน่ใจ ส่งข่าวให้ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมหรือ Cofact ตรวจ แล้วแจ้งผลในกลุ่ม
- ถ้าโอนเงินหรือให้ข้อมูลไปแล้ว หยุดติดต่อเพจนั้น และเก็บหลักฐาน ทั้งภาพหน้าจอ ลิงก์ เลขบัญชี และสลิป
- แจ้งธนาคาร และโทร 1441 (ศูนย์ AOC) ตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อระงับบัญชีปลายทาง แล้วแจ้งความออนไลน์ที่ thaipoliceonline.go.th อย่าทักเพจที่อ้างว่าช่วยตามเงินคืน
- แจ้งเพจรับบริจาคที่น่าสงสัย ที่สายด่วน 191 หรือ 1599 และกดรายงานโพสต์ในแพลตฟอร์ม
- ถ้ากดลิงก์ ติดตั้งแอป หรือกรอกรหัสไปแล้ว ขอคำแนะนำที่ 1212 ETDA (โทร 1212 หรือ LINE @1212etda) และเปลี่ยนรหัสผ่านบัญชีสำคัญ
ลองตอบ ข้อ 1 จาก 3
ป้าแชร์ข่าวสุขภาพที่เป็นเท็จเข้ากลุ่มครอบครัว เพราะเชื่อว่าจริงและอยากให้ทุกคนปลอดภัย การกระทำของป้าตรงกับข้อใด
- ข้อมูลผิดพลาด (misinformation) เพราะแชร์โดยไม่ได้ตั้งใจทำร้าย
- ข้อมูลบิดเบือน (disinformation) เพราะข้อมูลเป็นเท็จ
- ข้อมูลจริงที่ใช้ทำร้าย (malinformation)
กรอบของ Council of Europe แยกตามเจตนา ข้อมูลเท็จที่แชร์โดยไม่ได้ตั้งใจทำร้ายคือข้อมูลผิดพลาด ส่วนคนที่แต่งข่าวโดยรู้ว่าเท็จและตั้งใจให้เสียหายคือผู้ปล่อยข้อมูลบิดเบือน
ลองตอบ ข้อ 2 จาก 3
โพสต์ภาพน้ำท่วมขอรับบริจาค ให้โอนเข้าบัญชีชื่อบุคคล และมีคนแชร์เป็นหมื่นครั้ง ควรทำอย่างไร
- โอนได้ เพราะคนแชร์เยอะแปลว่าน่าเชื่อถือ
- ค้นภาพย้อนหลังและหาต้นทาง แล้วบริจาคผ่านหน่วยงานหรือมูลนิธิที่ตรวจสอบได้แทน
- โอนนิดเดียวพอ ถ้าเป็นของปลอมก็เสียไม่มาก
บัญชีรับบริจาคที่เป็นชื่อบุคคลคือสัญญาณเตือน ควรบริจาคผ่านองค์กรที่ตรวจสอบได้ ส่วนยอดแชร์ไม่ใช่หลักฐาน การค้นภาพย้อนหลังจะบอกได้ว่าภาพเคยปรากฏที่ไหนและเมื่อไร
ลองตอบ ข้อ 3 จาก 3
คุณเพิ่งรู้ว่าข่าวที่ส่งต่อเมื่อเช้าเป็นข่าวปลอม ควรทำอย่างไร
- ไม่ต้องทำอะไร เพราะตอนส่งยังไม่รู้
- ส่งต่อไปอีกพร้อมเขียนว่า "ไม่แน่ใจนะ"
- ยกเลิกข้อความ โพสต์แก้ไขพร้อมผลตรวจในกลุ่มเดิม และไม่ส่งต่ออีก
พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ม.14(5) เอาผิดการส่งต่อข้อมูลเท็จ "โดยรู้อยู่แล้ว" เมื่อรู้แล้วจึงไม่ควรส่งต่ออีก และการแก้ไขในกลุ่มเดิมช่วยหยุดการแพร่
จำให้ได้
- เร่งให้แชร์ เร่งให้โอน ยิ่งต้องหยุดเช็ก
- ภาพสะเทือนใจ ค้นย้อนหลังก่อนเชื่อ
- บริจาคผ่านองค์กร ไม่ใช่บัญชีชื่อคน
ทำได้วันนี้
- เพิ่มเพื่อน LINE @antifakenewscenter และ @cofact ในมือถือของตัวเองและของพ่อแม่
- ฝึกค้นภาพย้อนหลังด้วย Google Lens กับภาพในแชตสักหนึ่งภาพ
- ตั้งกติกาในกลุ่มครอบครัวว่า โพสต์ขอเงินบริจาคต้องถามกันก่อนโอน
- เลือกมูลนิธิหรือหน่วยงานที่ตรวจสอบได้ไว้ล่วงหน้า สำหรับบริจาคช่วงภัยพิบัติ
- บันทึกเบอร์ 1441, 191 และ 1599 ไว้ในรายชื่อโทรศัพท์
- ซ้อมประโยคแก้ข่าวแบบสุภาพ "หนูลองค้นดูแล้ว ส่งผลให้ดูนะคะ"
จบบท
เช็กก่อนแชร์
อ่านต่อ ทำแบบฝึก และดูแหล่งอ้างอิง 22 รายการได้ที่หน้าบทเรียน
itsl-security-awareness.pages.dev/topics/fake-news/
เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือการเงินเฉพาะบุคคล ตัวอย่างข้อความ ชื่อบุคคล หน่วยงาน และโดเมนในแบบฝึกเป็นชื่อสมมติ
→ หรือ Space = ถัดไป (เปิดเฉลยทีละจุด) · ← = ย้อน · F = เต็มจอ · Esc = ออก · ทุกชื่อ เบอร์ และลิงก์ในสไลด์เป็นตัวอย่างสมมติ